Midede Gastrit ve Ülser Oluşumunun Temel Nedenleri
Gastrit ve ülser, mide mukozasının (iç zarının) hasar görmesi sonucu oluşan yaygın sindirim sistemi rahatsızlıklarıdır. Gastrit, mide zarının iltihaplanması iken; ülser, bu zarın daha derin katmanlarında oluşan yara veya erozyondur. Oluşum mekanizmaları ve nedenleri büyük ölçüde örtüşmekle birlikte, bazı farklılıklar da bulunur.
1. Helicobacter Pylori (H. pylori) Enfeksiyonu
- En yaygın ve önemli nedendir. Bu bakteri, mide asidik ortamında yaşayabilir ve mide mukozasına yerleşerek koruyucu bariyeri zayıflatır.
- Mide asidinin mide duvarına doğrudan temas etmesine izin vererek iltihaba (gastrit) ve zamanla doku kaybına (ülser) yol açar.
- Dünya nüfusunun önemli bir kısmında bulunur, ancak herkeste semptom veya hastalık oluşturmaz.
2. Non-Steroid Anti-Inflamatuar İlaçlar (NSAİİ'lar) ve Bazı Ağrı Kesicilerin Uzun Süreli Kullanımı
- Aspirin, ibuprofen, naproksen gibi ilaçlar, mideyi koruyan prostaglandin adlı maddenin üretimini azaltır.
- Bu da mide mukozasının savunmasını zayıflatarak asit ve pepsinin zararlı etkilerine açık hale getirir.
- Özellikle yaşlılarda ve bu ilaçları kortizonla birlikte kullananlarda risk daha yüksektir.
3. Aşırı Mide Asidi Üretimi (Asidite)
- Stres (fiziksel veya ağır psikolojik stres), ağır hastalıklar, yanıklar veya major cerrahiler mide asidi salgısını artırabilir.
- Zollinger-Ellison sendromu gibi nadir hastalıklar aşırı asit üretimine neden olur.
- Baharatlı, asitli, aşırı yağlı beslenme doğrudan neden olmasa da var olan bir hasarı şiddetlendirebilir veya semptomları tetikleyebilir.
4. Yaşam Tarzı ve Diğer Faktörler
- Alkol Tüketimi: Aşırı alkol, mide mukozasını tahriş ederek ve asit salgısını artırarak zarar verir.
- Sigara: Mide kan akımını azaltır, mukus üretimini bozar ve iyileşmeyi geciktirir. Ülser oluşum riskini ve nüksünü artırır.
- Şiddetli Stres: Yoğun fiziksel travma, kritik hastalıklar veya büyük ameliyatlar sonrası "stres ülseri" gelişebilir.
- Genetik Yatkınlık: Ailede gastrit veya ülser öyküsü olması riski artırır.
- Otoimmün Reaksiyonlar (Otoimmün Gastrit): Bağışıklık sisteminin mide hücrelerine saldırması sonucu oluşur. B12 vitamini emilimini bozabilir (pernisiyöz anemi).
Gastrit ve Ülser Nasıl Gelişir? (Patofizyoloji Özeti)
Mide, güçlü asit ve sindirim enzimleri (pepsin) üretir. Normalde mide, kendini bu saldırgan faktörlerden korumak için kalın bir mukus tabakası, bikarbonat salgısı ve sağlıklı bir mukoza bariyeri oluşturur. Yukarıda sayılan nedenler (H. pylori, NSAİİ'lar vb.) bu koruyucu bariyeri zayıflatır veya asit/pepsin salgısını aşırı artırır. Sonuçta, "saldırgan faktörler" (asit, pepsin) ile "koruyucu faktörler" (mukus, bikarbonat, sağlam mukoza) arasındaki denge bozulur. Bu dengesizlik, mide duvarında iltihap (gastrit) ve ilerleyen durumlarda doku kaybı (ülser) ile sonuçlanır.
Önemli Not ve Uyarı
- Mide ağrısı, yanma, ekşime, şişkinlik, erken doyma, bulantı gibi şikayetleriniz varsa mutlaka bir gastroenteroloji uzmanına başvurun.
- Kesin tanı için endoskopi (gastroskopi) ve gerekli biyopsiler altın standarttır. H. pylori varlığı nefes, dışkı veya kan testiyle de araştırılabilir.
- Gastrit ve ülser tedavisi altta yatan nedene yöneliktir (örn., H. pylori'yi yok etmek için antibiyotik tedavisi, asit salgısını azaltan ilaçlar, yaşam tarzı değişiklikleri).
- Ülserler, kanama, delinme (perforasyon) veya mide çıkışında tıkanıklık gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Şiddetli karın ağrısı, siyah renkli dışkılama, kan kusma gibi belirtiler acil tıbbi müdahale gerektirir.
|
.webp "Bağırsak Ülseri Belirtileri ve Tedavisi")
