Ülseratif Kolit ve Beslenme: Hacettepe Üniversitesi'nden Temel Öneriler
Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü, kronik inflamatuar bağırsak hastalıklarından biri olan ülseratif kolit (ÜK) yönetiminde beslenmenin kritik bir rol oynadığını vurgular. Ancak, kesin ve her hasta için geçerli tek bir "ülseratif kolit diyeti" olmadığının altını çizer. Beslenme önerileri kişiye özel olmalı, hastalığın aktif (alevlenme) veya inaktif (remisyon) dönemine göre şekillenmelidir. İşte Hacettepe'nin yaklaşımına paralel genel prensipler ve öneriler:
1. Genel Beslenme Prensipleri
- Yeterli ve Dengeli Beslenme: Öncelik, besin öğesi yetersizliklerini (demir, B12 vitamini, folat, D vitamini, kalsiyum, çinko, protein gibi) önlemek ve enerji ihtiyacını karşılamaktır. İshal ve iştahsızlık nedeniyle kayıplar artabilir.
- Kişiselleştirilmiş Yaklaşım: Hangi gıdaların semptomları tetiklediği kişiden kişiye değişir. Bir "gıda ve semptom günlüğü" tutmak, diyetisyen ve hekimin kişiye özel plan oluşturmasında altın değerindedir.
- Alevlenme (Aktif Dönem) ve Remisyon (Sakin Dönem) Farkı:
Alevlenme Döneminde:
- Şiddetli ishal ve kanama varsa, bağırsağı dinlendirmek amacıyla düşük posalı (lifli), yumuşak, sindirimi kolay besinler tercih edilir.
- Az az ve sık sık beslenme (6-8 öğün) önerilir.
- Yağlı, kızartılmış, baharatlı ve şekerli besinlerden, süt ve süt ürünlerinden (laktoz intoleransı varsa) kaçınılması önerilir.
- Yeterli sıvı ve elektrolit (tuz, potasyum) alımı çok önemlidir.
Remisyon Döneminde:
- Besin çeşitliliği artırılarak dengeli bir beslenme planı uygulanır.
- Posalı (lifli) gıdalar yavaş yavaş ve dikkatle diyete eklenir. Çözünür posa (muz, yulaf, elma püresi) genellikle çözünmez posadan (kepek, kabuklu sebzeler) daha iyi tolere edilir.
- Yeterli protein alımına dikkat edilerek dokuların onarımı desteklenir.
2. Önerilen ve Dikkat Edilmesi Gereken Besinler
- Protein Kaynakları: Yağsız kırmızı et, tavuk, hindi, balık, yumurta, tofu, iyi pişmiş baklagiller (tolerans varsa). Kızartma yerine haşlama, fırın veya ızgara tercih edilmelidir.
- Sebzeler: Alevlenme döneminde iyi pişmiş, kabuksuz, çekirdeksiz, soyulmuş sebzeler (havuç, patates, kabak) tercih edilir. Remisyonda çiğ sebzeler denenebilir ancak küçük porsiyonlarla başlanmalıdır. Brokoli, karnabahar, lahana gibi gaz yapıcı sebzelere dikkat.
- Meyveler: Muz, şeftali, kavun, karpuz, elma püresi veya kompostosu gibi düşük posalı meyveler önceliklidir. Çekirdekli ve kabuklu meyveler (çilek, üzüm, kivi) dikkatle denenmelidir.
- Tahıllar: Beyaz ekmek, pirinç, makarna, patates, yulaf ezmesi genellikle iyi tolere edilir. Tam tahıllı ürünler (kepekli ekmek, bulgur) remisyonda yavaş yavaş denenebilir.
- Süt Ürünleri: Laktoz intoleransı sık görüldüğü için laktozsuz süt/yoğurt veya sert peynirler (kaşar, lor) tercih edilebilir. Kefir gibi probiyotik kaynaklar bazı hastalarda yararlı olabilir.
- Yağlar: Zeytinyağı, tereyağı (az miktarda) gibi sağlıklı yağlar kullanılmalıdır. Aşırı yağlı, kızartma ve soslardan kaçınılmalıdır.
3. Kaçınılması veya Sınırlandırılması Önerilenler
- Aşırı yağlı ve kızartılmış yiyecekler (cips, fast-food, kızarmış etler)
- Baharatlar ve acı soslar (karabiber, kırmızı biber, pul biber, hardal)
- Çiğ ve sert posalı sebzeler (özellikle alevlenme döneminde)
- Gaz yapıcı besinler (lahana, turp, soğan, sarımsak, baklagiller - toleransa göre)
- Şekerli ve yapay tatlandırıcılı gıdalar/ içecekler (özellikle sorbitol içerenler)
- Alkol ve kafeinli içecekler (kahve, çay, kola)
- İşlenmiş et ürünleri (sosis, salam, pastırma)
4. Hacettepe'nin Önemle Üzerinde Durduğu Noktalar
- Diyetisyen Desteği Şarttır: Ülseratif kolitli bireyler mutlaka bir gastroenterolog ve beslenme uzmanı/diyetisyen işbirliği ile takip edilmelidir. Diyetisyen, kişinin durumuna göre en uygun, eksiksiz ve uygulanabilir beslenme planını oluşturur.
- Probiyotikler ve Balık Yağı: Bazı çalışmalar probiyotiklerin (özellikle E. coli Nissle ve VSL#3) ve omega-3 yağ asitlerinin (balık yağı) remisyonun sürdürülmesine yardımcı olabileceğini gösterse de, bunların kullanımı mutlaka hekim/diyetisyen önerisiyle ve kişiye özel olmalıdır. Kesin bir tedavi değildir, tamamlayıcı yaklaşımlardır.
- İlaç Tedavisi Asla Aksatılmamalıdır: Beslenme tedavisi, ilaç tedavisinin yerine geçmez. Tıbbi tedavi ile birlikte yürütülmesi gereken destekleyici bir unsurdur.
- Elektrolit ve Sıvı Dengesi: Özellikle ishal dönemlerinde kaybedilen sıvı, sodyum ve potasyumun yerine konması hayati önem taşır. Su, ayran, tuzlu çorbalar, muz gibi besinlerle desteklenmelidir.
Sonuç Olarak:
Hacettepe Üniversitesi'nin yaklaşımı, ülseratif kolit diyetinin "kişiye özel", "döneme göre ayarlanabilir" ve "tıbbi tedaviyi destekleyici" olması gerektiğini vurgular. Hastalığın seyri kişiden kişiye değiştiği için, en doğru ve güvenilir beslenme planı, sizi takip eden sağlık ekibiniz (hekim ve diyetisyen) tarafından, sizin gözlemlerinizle harmanlanarak oluşturulmalıdır.
|
.webp "Bağırsak Ülseri Belirtileri ve Tedavisi")
